Đại Học đang Chết Dần. Thiết Kế nền giáo dục cho riêng bạn
_________________________
Wall of Text - 4000 từ
Tác giả: Johnny
Đại Học đang chết dần.
Tôi không đề cập đến các viện hay tổ chức giáo dục chuyên nghiệp - những nơi sẽ có thể sẽ tồn tại thêm vài thập kỷ nữa. Tôi muốn đề cập đến mô hình của nó.
Mô hình tiêu biểu để bạn hoàn thành một chương trình giáo dục bao gồm:
- Chỉ được chọn một ngành học duy nhất.
- Đóng học phí tùy thuộc vào chương trình (Có thể lên đến hàng chục ngàn USD).
- Cam kết dành 4 năm tại các tổ chức giáo dục nhưng lại không có nhiều ý tưởng về ngành học của bạn trong thực tế.
- Một người nào đó sẽ biên soạn giáo trình chủ đạo và chỉ ra những gì bạn cần phải học.
- Không có quá nhiều sự lựa chọn về giáo viên.
- Định hướng lý thuyết nhiều hơn là thực tế, phát triển kỹ năng ghi nhớ hơn là giải quyết vấn đề.
- Học hỏi từ những người không có ràng buộc rủi ro với thành công của bạn.
- Phụ thuộc vào chứng chỉ cung cấp bởi các tổ chức giáo dục để chứng minh năng lực của bạn.
Mặc cho những thiếu sót kể trên, đăng ký vào hệ thống giáo dục đại học vẫn được xem là một lựa chon đúng đắng trong hàng nghìn năm qua. Tuy nhiên trong 15 năm trở lại đây, hai xu hướng mới xuất hiện đã khiến việc thamn gia một chương trình đại học trở thành một dấu hỏi lớn.
Học phí tăng, trong khi chất lượng giảm.
Hãy bắt đầu với vấn đề đầu tiên.
Lạm phát học phí và lựa chọn tài chính
Niên khóa 1987-1988, học phí trung bình năm của hệ thống đại học công (public college) là 3190$ (điều chỉnh dựa trên tỉ giá ngày nay). Niên khóa 2017-2018, học phí trung bình là 9970$ - tăng 213%. Nếu bạn chọn một trường tư, bạn sẽ phải chi trả nhiều hơn - trung bình là 34,740$ cho niên khóa 2017-2018.
Ngày các nhiều sinh viên lâm vào cảnh nợ nần đề chi trả cho chương trình học của họ - gần 70% sinh viên tốt nghiệp với các khoản nợ tài chính, trung bình có thể lên đến 39,400$. Mọi người thường đánh giá thấp những tác động tiêu cực của việc sở hữu một khoản nợ khi còn quá trẻ.
Không phải là vì tiền - mà là sự lựa chọn về tài chính.
Thứ quan trọng nhất mà một người trẻ có được chính là sự lựa chọn - địa điểm sống, nghề nghiệp và giáo dục. Việc phải lập tức trả nợ sau khi tốt nghiệp đại học đã hạn chế sựa lựa chọn của thế hệ trẻ với những dự định như:
- Tham gia một chương trình thực tập không lương với một mentor xuất chúng.
- Du lịch 6 tháng ở Đông Nam Á.
- Khởi nghiệp.
- Khám phá một niềm đam mê mới.
Và vô vàn những sự lựa chọn khác mà các bạn trẻ có thể theo đuổi ở tuổi đôi mươi để tích lũy kinh nghiệm sống cũng như tận dụng các cơ hội. Nợ tài chính rất hiệu quả trong việc khiến một người mắc kẹt trong giới hạn của bản thân, và do đó không bao giờ khám phá được toàn bộ tiềm năng của mình.
Không chỉ những sinh viên tốt nghiệp phải chật vật với các khoản nợ; cha mẹ của họ cũng phải gánh chịu hậu quả từ việc tăng chóng mặt của học phí giáo dục.
Nasim Nicholas Taleb, trong cuốn sách "Skin in the Game", đã đưa ra một cái nhìn sâu sắc về những khoản phí mà các tổ chức giáo dục thu được từ xã hội:
"Đây là một gánh nặng rất lớn đối với tầng lớp trung lưu, những người đã dành phần lớn tiền tiết kiệm của họ vào các tổ chức giáo dục, để rồi chúng được chia cho các quan chức, các nhà đầu tư bất động sản, hay trả lương cho giáo sư của những ngành học thiếu thực tiễn (nghiên cứu về giới, so sánh văn học, v.v...), và rất nhiều các ký sinh trùng khác. Tại Mỹ, chúng ta có các khoản vay sinh viên liên kết trực tiếp với tài khoản của những nhà khai thác này và tự động chuyển tiền cho họ theo định kỳ."
Liệu chúng ta có thể lý giải cho gánh nặng tài chính này? Và liệu nó vẫn còn có giá trị hay không?
Lạm phát chứng chỉ và sự giảm sút tín hiệu
Mặc dù học phí đại học tăng gấp ba lần trong hơn 30 năm qua, giá trị của tấm bằng đại học lại giảm dần bởi sự lạm phát chứng chỉ (credential inflation). Khi mà ngày càng nhiều người có chứng chỉ đại học thì việc sở hữu nó càng ít có giá trị.
Bryan Caplan, trong cuốn sách "The Case Against Education", nhận định rằng 80% giá trị của chứng chỉ đại học đến từ tín hiệu bằng cấp (degree signal) đó đối với các nhà tuyển dụng, thay vì những kiến thức cũng như kinh nghiệm có được trong quá trình hoành thành nó.
Caplan đã chỉ ra ba đặc điểm tính cách mà tín hiệu bằng cấp mang lại - Sự thông minh, kiên trì và mức độ phù hợp - những thứ mà bất kỳ nhà tuyển dụng nào đều mong muốn.
Vấn đề là những tín hiệu đó là một trò chơi với tổng bằng 0; sở hữu một tấm bằng đại học không còn đem đến những tín hiệu mạnh mẽ nữa nếu như rất nhiều người cùng sở hữu nó.
Thêm vào đó, liệu chúng ta có nên dành bốn năm trong các lớp học nhàm chán chỉ để chứng minh sự kiên trì của bản thân? Không lẽ không có cách nào khác để chứng minh sự thông minh của bạn ngoài việc ghi nhớ những lý thuyết khô khan để rồi quên hết chúng một năm sau đó?
Ngày nay, việc học tập đã trở nên phong phú và dễ dàng hơn bao giờ hết. Những bước tiến vượt bậc của công nghệ và một nền kinh tế số mới đã mở ra cánh cửa đến một mô hình giáo dục mới - một mô hình mà từng cá nhân chịu trách nhiệm cho sự phát triển của bản thân, cũng như mang đến cho họ không chỉ những tín hiệu về sự thông minh và kiên trì, mà còn là cả sự cầu thị, tham vọng cũng như kỷ luật bản thân.
Mô hình cũ, Mô hình mới
Trong phần mở đầu, tôi đã giới thiệu tám đặc điểm của mô hình cũ. Phần tiếp theo tôi sẽ so sánh từng đặc điểm đó với mô hình mới.
#1
Mô hình Cũ: Chọn một ngành học duy nhất.
Mô hình mới: Kết hợp kiến thức của nhiều ngành học khác nhau để tạo nên một bộ kỹ năng mạnh mẽ, độc nhất.
Nền kinh tế số đang tạo nên vô vàn các ngành nghề mới với một tốc độ chóng mặt trong khi các chương trình Đại Học lại chưa kịp đáp ứng điều đó. Rất nhiều trong những ngành nghề mới này đòi hỏi từ hai đến ba kỹ năng khác nhau. Những kỹ năng này phần lớn lại không được đào tạo trong cùng một chương trình học, thậm chí trong cùng một khoa.
Lấy ví dụ về tiền điện tử (cryptocurrencies). Có lẽ ba năm trước bạn thậm chí còn không nghe tới thứ công nghệ mới này. Lĩnh mực này vừa mới xuất hiện trên Internet và nhu cầu về các chuyên gia tiền điện tử đang cực kỳ cao. Để hiểu sâu về tiền điện tử bạn đòi hỏi phải thành thạo ít nhất ba lĩnh vực: kinh tế, mật mã và khoa học máy tính.
Sở hữu một bộ kỹ năng điều tiên quyết để trở thành mộ blogger chuyên nghiệp - một ngành nghề mới trong thời đại kinh tế số. Viết lách thôi là không đủ, mà bạn còn cần kiến thức về marketing và kinh doanh để có thể kiếm thu nhập từ công việc này.
Thông thường chính một bộ kỹ năng độc nhất cũng như kinh nghiệm mới khiến một người nổi bật hơn những người khác. Scott Adams (doanh nhân, triệu phú với khởi đầu là nghệ sỹ hoạt hình) đã nói:
"Mỗi người có thể leo lên top 25% của một vài lĩnh vực với một nỗ lực nhất định. Trong trường hợp của tôi, tôi vẽ vời tốt hơn phần lớn mọi người nhưng không hẳn là một nghệ sỹ. Tôi cũng không hài hước hơn những nghệ sĩ hài độc thoại nhưng lại vui tính hơn số đông những người bình thường. Bí quyết ở đây đó là rất ít người vừa biết vẽ, vừa viết truyện cười tốt. Chính sự kết hợp của hai kỹ năng đó đã khiến tôi trở thành của hiếm. Để rồi khi tôi bổ sung thêm kiến thức về kinh doanh, bỗng nhiên tôi sỡ hữu một chủ đề mà rất ít họa sĩ truyện tranh có thể hiểu được nếu không trải nghiệm nó.
Chủ nghĩa tư bản đề cao những thứ vừa hiếm vừa có giá trị. Bạn cần khiến bạn thân trở nên hiếm có bằng cách kết hợp hai hoặc nhiều kỹ năng "tốt tương đối" cho đến khi không ai sở hữu được bộ kỹ năng như bạn. "
#2
Mô hình cũ: Đóng học phí tùy thuộc vào chương trình (Có thể lên đến hàng chục ngàn USD).
Mô hình mới: Cho phép bạn có nhiều lựa chọn, tự do về nơi sống và không nợ nần.
Như tôi đã nói ở phần trước, một trong những lợi thế của tuổi trẻ là bạn không có sự ràng buộc. Bạn không có một gia đình cần phải chăm sóc, và bạn vẫn còn đủ trẻ để trải nghiệm bản thân.
Giam mình tại một thành phố trong bốn năm, bận rộn với một lịch học dày đặc cùng với khoản nợ hàng nghìn đô la sẽ triệt tiêu hầu hết những cơ hội đó.
Ngày nay bạn có thể dễ dàng đăng ký các khóa học về hầu hết mọi thứ trên Internet với dưới 100$, sinh sống ở bất cứ đâu cũng như tự thiết kế lịch học sao cho phù hợp nhất với bản thân.
Bạn có sự tự do để lựa chọn một công việc mang đến những trải nghiệm quý giá, chuyển đến một thành phố mới để theo đuổi một cơ hội thú vị nào đó, hay thử nghiệm một ý tưởng kinh doanh hoặc bặt đầu viết blog khi đi du lịch tại Việt Nam. Có vô vàn những cơ hội mà bạn có thể lựa chọn khi theo đuổi một chương trình học trực tuyến.
#3
Mô hình cũ: Cam kết dành 4 năm tại các tổ chức giáo dục nhưng lại không có nhiều ý tưởng về ngành học của bạn trong thực tế.
Mô hình mới: Dành một vài tháng để trải nghiệm thực tế công việc sau đó tự đánh giá dựa trên những trải nghiệm đó.
Làm sao bạn có thể lựa chọn một ngành nghề mà bạn sẽ dành nhiều năm của cuộc đời mình nếu chưa bao giờ trải nghiệm nó dù chỉ một ngày?
Và quan trọng hơn - tại sao bạn phải làm thế?
Tưởng tượng rằng bạn muốn trở thành lập trình viên phát triển game. Cách tiếp cận cũ đó là bạn đăng ký một chương trình khoa học máy tính 4 năm - với hy vọng là chương trình đó có định hướng về phát triển game. Khoảng thời gian này là quá dài để bạn bắt đầu trải nghiệm thực tế với ngành công nghiệp game, điều vô cùng cần thiết để biết bạn có đi đúng hướng hay không.
Cách tiếp cận mới, đó là bạn có thể tải về enigne Unity game (miễn phí), xem một vài bài hướng dẫn (cũng miễn phí), và rất sớm bạn sẽ có thể tạo ra game đầu tiên của chính mình.
Tất nhiên là game của bạn dở tệ đấy, nhưng mà bạn hạnh phúc khi làm ra nó.
Tiếp đó, bạn có thể dành thêm 6 đến 8 tháng để nâng cao kỹ năng của mình, đăng ký các khóa học trên Udemy, gia nhập cộng đồng các lập trình viên độc lập (indie developers), tương tác với những nhà phát triển từ các ngành công nghiệp game trên Twitter, và cố gắng hoành thành những hợp đồng freelance trên Upwork.
Một khi bạn đã có những cọ xát thực tế với mảng công việc bạn muốn theo đuổi trong tương lai, bạn có thể quyết định có nên tiếp tục theo đuổi nó hay chuyển sang một hướng khác.
#4
Mô hình cũ: Một người nào đó sẽ biên soạn giáo trình chủ đạo và chỉ ra những gì bạn cần phải học.
Mô hình mới: Xây dựng chương trình học của riêng bạn, liên tục cập nhật nó dựa trên sự phát triển và thay đổi của thực tế thế giới.
Bất kể lĩnh vực hay ngành nghề nào đều có vô vàn các định hướng cùng những thay đổi diễn ra từng ngày. Người thiết kế chương trình học có thể không biết được định hướng của bạn và cũng không kịp cập nhật các tiến bộ mới nhất trong ngành ngề/lĩnh vực đó. Điều này dẫn đến việc bạn phải lãng phí thời gian trong những lớp học vô ích hoặc là bạn không có hứng thú với nó.
Hãy cùng quay lại với ví dụ về lập trình viên phát triển game.
Bạn muốn phát triển game trên nền tảng điện thoại hay console? Bạn muốn làm việc cho một công ty lớn như Electronic Arts, hay bạn muốn mở một studio game độc lập của riêng bạn?
Trả lời được những câu hỏi trên sẽ quyết định ngôn ngữ lập trình nào bạn cần tập trung cũng như những kỹ năng cần phải bổ sung ngoài việc lập trình.
Đừng để người khác quyết định cho cuộc đời bạn. Thời gian của bạn là vô cùng quý giá.
#5
Mô hình cũ: Không có quá nhiều sự lựa chọn về giáo viên.
Mô hình mới: Lựa chọn giáo viên tốt nhất cho từng môn học của bạn.
Tham gia vào một chương trình Đại Học đồng nghĩa với việc bạn giới hạn bản thân với số ít những giáo viên làm việc tại trường Đai Học đó. Khi bạn thiết kế chương trình giáo dục của riêng mình, bạn có thể lựa chọn giáo viên tốt nhất cho từng môn học - một người có nhiều kinh nghiệm hoặc có phong cách giảng dạy mà bạn yêu thích.
Nếu định hướng nghề của bạn là lập trình Bitcon, hãy tham gia một khóa workshop trực tuyến với Jimmy Song (chuyên gia hàng đầu thế giới về Bitcoin). Nếu bạn muốn phát triển kỹ năng viết lách của mình, Malcolm Gladwell (tác giả các đầu sách bán chạy nhất) có một khóa học trực tuyến được dạy bởi ông ấy. Nếu bạn muốn học về đầu tư, số liệu cho thấy sách của Buffet và Taleb (những nhà đầu tư hàng đầu thế giới) đem lại tỷ suất hoàn vốn (return of investment) nhiều hơn bất kỳ khóa học tài chính nào tại Harvard.
Theo thời gian, những giáo viên xuất chúng nhất sẽ hướng đến giảng dạy trực tuyến trên quy mô lớn, bởi đó là nơi duy nhất mà sự ảnh hưởng cũng như hiệu quả tài chính tương ứng với đẳng cấp của họ.
Cho dù bạn yêu hay ghét Jordan Peterson (giáo sư tâm lý học), ông ấy vẫn kiếm được nhiều tiền và có tầm ảnh hưởng nhiều hơn bất kỳ giáo sư đại học nào.
#6
Mô hình cũ: Định hướng lý thuyết nhiều hơn là thực tế, phát triển kỹ năng ghi nhớ hơn là giải quyết vấn đề.
Mô hình mới: Tập trung vào thực tiễn và giải quyết vấn đề (tuy nhiên vẫn học những lý thuyết quan trọng)
Nếu bạn muốn trở thành một nhà thiết kế đồ họa, lựa chọn nào sau đây là phù hợp nhất:
- Ghi nhớ các dữ kiện trong lịch sử nghệ thuật.
- Tìm cách để thiết kế logo phù hợp cho khách hàng của bạn trên Upwork
Nếu bạn lựa chọn phương án thứ hai, bạn cần trả lời những câu hỏi quan trọng dưới đây:
- Làm thế nào để tôi hiểu rõ khách hàng muốn gì?
- Tôi nên gửi cho khách hàng nhiều bản nháp trước, hay là nên đợi và chỉ gửi bản hoàn chỉnh cuối cùng?
- Tôi có cảm thấy vui thích khi làm việc này không?
Trả lời được những câu hỏi trên giúp bạn tiến nhanh hơn đến mục tiêu của mình, và kể cả khi bạn cảm thấy mình còn thiếu kiến thức lý thuyết - không gì ngăn bạn khỏi việc học hỏi thêm về nó. Tập trung vào thực tiễn, học đi đôi với hành không có nghĩa là bạn phủ nhận kiến thức lý thuyết. Việc này chỉ để chắc chắn rằng bạn biết rõ những lý thuyết đó hữu ích hay không trước khi đầu tư thời gian vào nó.
#7
Mô hình cũ: Học hỏi từ những người không có ràng buộc rủi ro với thành công của bạn.
Mô hình mới: Học hỏi từ những người có danh tiếng trong lĩnh vực và có ràng buộc với thành công của bạn
Bạn nên bắt đầu lo lắng về giáo sư cố vấn của bạn. Ông ta không được gì nhiều nếu bạn thành công, và cũng không mất gì khi bạn thất bại. Nói cách khác, sự thành bại của bạn không ảnh hưởng gì đến ông ấy.
Một mô hình độc đáo mà tôi từng tiếp xúc khi chơi poker đó là mô hình "huấn luyện vì lợi nhuận", trong đó một người chơi chuyên nghiệp sẽ huấn luyện nhưng tay gà mờ để đổi lấy phần trăm lợi nhuận sau mỗi trận thắng của họ. Khi những học sinh đó thua, vị huấn luyện viên xem như đã lãng phí thời gian của mình, ngược lại họ được hưởng lợi từ thành công của những môn sinh đó. Đây là một mô hình tuyệt vời bởi hai lý do:
- Huấn luyện viên chỉ lựa chọn môn sinh mà họ có thể giúp đỡ.
- Huấn luyện viên có lợi ích ràng buộc với sự thành bại của môn sinh.
"Lambada School" là một mô hình startup thành công khi nó cung cấp các khóa bootcamp (một hình thức đào tạo chuyên sâu) về lập trình mà không cần phải đóng học phí trước. Bạn chỉ trả phí khi đã nhận được một công việc với mức lương tối thiểu là 50,000$/năm. Khi đăng ký vào một trong những chương trình của Lambada School, bạn biết rằng họ sẽ làm mọi cách để đưa bạn đến đích, bởi vì toàn bộ mô hình kinh doanh này phụ thuộc vào điều đó.
Một giáo viên bán các khóa học 15$ trên Udemy có thể không có mức độ cam kết lợi ích như thế, tuy nhiên anh/cô ta vẫn phải cạnh tranh với những giáo viên khác. Chất lượng cũng như sự nổi bật của những khoá học đó ảnh hưởng trực đến thu nhập họ nhận được.
Những giáo viên đang bán sản phẩm giảng dạy của họ trên thị trưởng mở phải giành lấy niềm tin của mọi người hàng ngày, và họ phải đối mặt với nguy cơ mất nó chỉ bởi một vài đánh giá tiêu cực.
Sự phát triển của hệ thống tiêu dùng trực tuyến mang đến cho người học sức mạnh đáng kinh ngạc. Nếu bạn mua một khóa học 15$ được đánh giá cao và để lại một đánh giá tiêu cực, người hướng dẫn sẽ phải chịu thiệt hại lớn hơn nhiều con số 15$. Kết quả của sự rủi ro này buộc họ phải liên tục điều chỉnh và nâng cấp đề phù hợp hơn với thị trường.
#8
Mô hình cũ: Phụ thuộc vào chứng chỉ cung cấp bởi các tổ chức giáo dục để chứng minh năng lực của bạn.
Mô hình mới: Sử dụng kết quả công việc để chứng minh năng lực của bạn thay vì một tờ giấy.
Mọi người không quan tâm tới bằng cấp; họ quan tâm tới kết quả công việc.
Nếu bạn thuyết phục được nhà tuyển dụng rằng bạn có thể giải quyết công việc, họ sẽ cho bạn cơ hội. Nếu bạn vượt qua cả kỳ vọng, họ sẽ làm mọi cách để giữ lấy bạn.
Có được cơ hội đầu tiên tương đối khó khăn. Khi mới 21 tuổi, tôi mong muốn dấn thân vào mảng phần mềm. Thời điểm đó ngoài vài khóa học trực tuyến tôi không có quá nhiều kinh nghiệm cũng như thành tựu. Tuy nhiên tôi khát khao được học hỏi và sẵn sàng làm việc chăm chỉ mà không cần trả lương.
Một người bạn đã giúp tôi có được một vị trí thực tập không lương. Tôi làm việc suốt 5 tháng không công. Rất may là tôi không có khoản nợ nào cũng như đã để giành được vài khoản tiết kiệm trước đó (tự do ràng buộc tài chính).
Khi dự án kết thúc, tôi đã có thể dùng những kinh nghiệm và thành tựu tứ nó để giành được công việc đầu tiên với mức lương cao gấp 3 lần mức lương tối thiểu - nhiều hơn những gì mà tôi cần để có thể chi trả cho các nhu cầu thiết yếu tại thời điểm đó.
Giờ đây, không ai hỏi tôi tại sao tôi không có bằng cấp. Khi một công ty cần sự tư vấn của tôi, thứ duy nhất mà họ quan tâm là những gì mà tôi đã làm được trong suốt 9 năm qua.
Có lẽ bạn vẫn nên học Đại Học
Tôi không đề xuất là chúng ta nên từ bỏ chương trình đại học, nhưng tôi muốn mọi người hiểu rằng Đại Học chỉ là một trong số rất nhiều lựa chọn chứ không phải là con đường mặc định dành cho mỗi người.
Theo ý kiến của tôi, bạn nên học Đại Học nếu có được những điều kiện sau:
- Bạn chắc chắn rằng mình muốn dành tối thiểu 10 năm của cuộc đời với lĩnh vực mà bạn sẽ theo học.
- Học Đại Học là con đường duy nhất để bạn bước vào lĩnh vực của mình (bác sỹ, sỹ quan quân đội, cảnh sát v.v..)
Nếu không, đây là thời điểm tuyệt vời để bạn thử sức với mô hình giáo dục mới. Một mô hình cho phép bạn:
- Kết hợp kiến thức từ nhiều ngành nghề khác nhau để tạo nên một bộ kỹ năng mạnh mẽ, độc nhất.
- Cho phép bạn có nhiều lựa chọn, tự do về nơi sống và không nợ nần.
- Dành một vài tháng để trải nghiệm thực tế công việc sau đó tự đánh giá dựa trên những trải nghiệm đó.
- Xây dựng chương trình học của riêng bạn, liên tục cập nhật nó dựa trên sự phát triển và thay đổi của thực tế thế giới.
- Lựa chọn giáo viên tốt nhất cho từng môn học.
- Tập trung vào thực tiễn và giải quyết vấn đề (tuy nhiên vẫn học những lý thuyết quan trọng)
- Học hỏi từ những người có danh tiếng trong lĩnh vực và có ràng buộc với thành công của bạn.
- Sử dụng kết quả công việc để chứng minh năng lực của bạn thay vì một tờ giấy.
__________________________
Source: http://bit.ly/3a3bZpo
No comments:
Post a Comment